มันสำปะหลังถือเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญ ที่สร้างรายได้ให้กับเกษตรกรในหลายพื้นที่ของประเทศ แต่การจะทำให้มันสำปะหลังให้ผลผลิตดีและมีคุณภาพ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการเลือกพันธุ์เพียงอย่างเดียว เพราะตั้งแต่การเตรียมดิน ท่อนพันธุ์ การให้น้ำ การใส่ปุ๋ย ไปจนถึงการป้องกันโรค ล้วนมีส่วนสำคัญต่อผลผลิตที่จะได้ในช่วงเก็บเกี่ยว
โดยเฉพาะในช่วงที่สภาพอากาศแปรปรวน การรอเพียงน้ำฝนอาจทำให้การเจริญเติบโตของมันสำปะหลังไม่สม่ำเสมอ เกษตรกรบางรายจึงเริ่มนำระบบน้ำเข้ามาช่วยจัดการแปลง ซึ่งระบบน้ำหยดเป็นอีกหนึ่งเทคโนโลยีที่น่าสนใจ เพราะสามารถควบคุมทั้งน้ำและการให้ปุ๋ยได้ตามความต้องการของพืช และหากบริหารจัดการอย่างเหมาะสม ก็ช่วยให้ต้นมันสำปะหลังเติบโตเร็วขึ้นและเก็บเกี่ยวได้ตรงตามช่วงเวลาที่ต้องการ
กรมส่งเสริมการเกษตร เดินหน้าคุมโรคใบด่าง
นางอัญชลี สุวจิตตานนท์ อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร กล่าวว่า จังหวัดกาญจนบุรีเป็นหนึ่งในพื้นที่ปลูกมันสำปะหลังสำคัญของไทย โดยได้ติดตามผลการดำเนินงานตาม 6 แนวทางหลัก เพื่อควบคุมและลดพื้นที่การระบาดของโรคใบด่างมันสำปะหลัง
แนวทางสำคัญเริ่มตั้งแต่การเฝ้าระวังและสำรวจแปลงอย่างสม่ำเสมอทุก 2-4 สัปดาห์ เพื่อค้นหาแหล่งพันธุ์สะอาดและพันธุ์ที่มีความต้านทานโรคไว้รองรับฤดูปลูก รวมถึงการกำจัดแหล่งแพร่ระบาดด้วยการถอนทำลายต้นที่เป็นโรคทันที ขุดหลุมฝังอย่างถูกวิธี และควบคุมแมลงหวี่ขาวยาสูบ ซึ่งเป็นพาหะนำโรค
ขณะเดียวกันยังส่งเสริมให้เกษตรกรใช้ท่อนพันธุ์สะอาดและพันธุ์ที่มีความทนทานต่อโรค โดยมีการขยายพื้นที่ปลูกมันสำปะหลังพันธุ์อิทธิ 1 อิทธิ 2 และอิทธิ 3 รวมถึงพันธุ์ทนทาน เช่น เกษตรศาสตร์ 50 ห้วยบง 60 และระยอง 72 เพื่อทดแทนพันธุ์ที่อ่อนแอต่อโรค
อีกเรื่องที่สำคัญคือการควบคุมการเคลื่อนย้ายท่อนพันธุ์ โดยตรวจสอบแหล่งที่มาก่อนนำไปปลูกหรือเคลื่อนย้าย พร้อมสร้างแหล่งพันธุ์สะอาดในชุมชน ทั้งการจัดตั้งธนาคารท่อนพันธุ์และแปลงเรียนรู้ เพื่อให้เกษตรกรมีแหล่งพันธุ์ที่มีคุณภาพและลดความเสี่ยงในการนำโรคเข้าสู่พื้นที่
ใช้พันธุ์สะอาด ลดเสี่ยงโรค
ในพื้นที่ตำบลหนองบัว อำเภอเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี คุณสุนีย์ วรรณะ สมาชิกแปลงใหญ่พุประดู่พัฒนา เป็นอีกหนึ่งเกษตรกรที่นำแนวคิดด้านการจัดการมันสำปะหลังเข้ามาปรับใช้ในพื้นที่ของตัวเอง โดยมีพื้นที่ปลูกมันสำปะหลังประมาณ 8 ไร่
คุณสุนีย์ เล่าว่า ภายในแปลงมีการทดสอบมันสำปะหลังหลายพันธุ์ ทั้งพันธุ์ห้วยบง 60 ระยอง 72 และระยอง 9 เพื่อเปรียบเทียบและดูความเหมาะสมกับสภาพพื้นที่ ขณะเดียวกันยังมีการขยายผลการผลิตท่อนพันธุ์มันสำปะหลังสะอาด ซึ่งถือเป็นหนึ่งในหัวใจสำคัญของการลดความเสี่ยงจากโรคใบด่างตั้งแต่ต้นทาง
นอกจากเรื่องพันธุ์แล้ว ยังมีการทดสอบเทคโนโลยีการป้องกันกำจัดศัตรูพืชแบบผสมผสาน รวมถึงการทดสอบเทคโนโลยีเพื่อเพิ่มปริมาณเชื้อแป้ง ด้วยการจัดการธาตุอาหารพืชอย่างแม่นยำ ทำให้การปลูกมันสำปะหลังไม่ได้มองเพียงเรื่องผลผลิตต่อไร่ แต่ให้ความสำคัญกับคุณภาพของผลผลิตด้วย
อีกเทคนิคหนึ่งที่นำมาใช้คือการปลูกแบบขยายร่อง โดยกำหนดระยะร่องประมาณ 1.5 เมตร ซึ่งช่วยให้สามารถนำรถไถเข้าไปทำงานในแปลงได้ง่ายขึ้น ทำให้การจัดการพื้นที่และการดูแลแปลงทำได้สะดวกมากขึ้น
สลับปลูกมันสำปะหลัง-อ้อย
ใช้พื้นที่ให้เกิดประโยชน์
คุณสุนีย์ เล่าว่า น้ำถือเป็นปัจจัยสำคัญของการปลูกพืช จึงนำระบบน้ำหยดมาใช้ทั้งในแปลงมันสำปะหลังและอ้อย โดยมีการสลับพืชปลูก ซึ่งมองว่าเป็นอีกแนวทางหนึ่งที่ช่วยลดการสะสมของโรคและช่วยให้การใช้พื้นที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น
“จากประสบการณ์เมื่อสลับจากมันสำปะหลังมาปลูกอ้อย อ้อยมีการเจริญเติบโตที่ดี ใบเขียว และให้ผลผลิตมีคุณภาพ หลังจากปลูกมันสำปะหลังแล้ว ในดินยังมีธาตุอาหารบางส่วนเหลืออยู่ เมื่อเปลี่ยนมาปลูกอ้อย จึงช่วยให้พืชสามารถใช้ประโยชน์จากสภาพดินที่ได้รับการจัดการมาแล้วได้”
แนวคิดดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า การทำเกษตรยุคใหม่ไม่ได้มองเฉพาะพืชชนิดเดียว แต่สามารถวางแผนการใช้พื้นที่และระบบน้ำให้รองรับพืชหลายชนิด เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดตลอดทั้งปี
น้ำหยด ตัวช่วยเมื่อฝนไม่มาตามนัด
สำหรับระบบน้ำหยด คุณสุนีย์ บอกว่า แม้ช่วงแรกจะมีต้นทุนในการติดตั้งอุปกรณ์ แต่เมื่อใช้งานอย่างต่อเนื่องแล้วถือว่าคุ้มค่ากับการลงทุน โดยเฉพาะพื้นที่ที่ต้องเผชิญกับช่วงฝนทิ้งช่วง เพราะหากต้องรอฝนอย่างเดียว มันสำปะหลังอาจโตช้าและทำให้ระยะเวลาการเก็บเกี่ยวยืดออกไป
การมีระบบน้ำเข้ามาช่วยทำให้สามารถควบคุมปริมาณน้ำและการให้ปุ๋ยได้มากขึ้น เมื่อต้นมันได้รับน้ำและธาตุอาหารอย่างเหมาะสม ก็ช่วยให้เจริญเติบโตได้เร็ว และที่สำคัญคือสามารถวางแผนการเก็บเกี่ยวให้สอดคล้องกับช่วงราคาที่ต้องการได้
แต่ก่อนที่จะเดินระบบน้ำลงแปลง สิ่งที่ต้องให้ความสำคัญไม่แพ้กันคือการเตรียมดิน เพราะหากโครงสร้างดินไม่เหมาะสม ต่อให้มีน้ำและปุ๋ยที่ดี ก็อาจไม่สามารถดึงศักยภาพของต้นมันออกมาได้เต็มที่
คุณสุนีย์จึงเริ่มเตรียมแปลงตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ โดยใช้ริปเปอร์ 3 ขา หรือ 3-shank ripper เพื่อระเบิดดินดาน ช่วยให้ดินด้านล่างแตกตัว จากนั้นไถพรวนดินให้ลึก ใช้ผาน 3 ไถพรวน และตามด้วยโรตารี่ ก่อนชักร่องให้พร้อมสำหรับการปลูก
เมื่อแปลงพร้อมแล้วจึงเข้าสู่ช่วงปลูกในเดือนมีนาคม
“พอช่วงกุมภาพันธ์เราเตรียมแปลงแล้ว ประมาณกลางเดือนมีนาคม ก็จะทำการปลูก โดยก่อนปลูกจะเดินระบบน้ำหยดให้เรียบร้อย จากนั้นนำท่อนพันธ์มันสำปะหลังที่ปลอดโรคมาปลูกลงบนแปลงที่เตรียมไว้ ระยะปลูกระหว่างต้น 90 เซนติเมตร”
วิธีการดังกล่าวทำให้ระบบน้ำพร้อมทำงานตั้งแต่ต้นฤดูปลูก และที่สำคัญคือใช้ท่อนพันธุ์มันสำปะหลังที่ปลอดโรคเข้ามาปลูก เพื่อลดความเสี่ยงที่จะนำโรคเข้าสู่แปลงตั้งแต่เริ่มต้น
ให้น้ำเป็นรอบ ปลูกมันก็ไม่ต้องรอฝน
หลังจากนำท่อนพันธุ์ลงปลูกแล้ว คุณสุนีย์จะจัดการให้น้ำไปตามรอบที่วางไว้ โดยให้น้ำประมาณ 1 ชั่วโมง จากนั้นเว้นระยะประมาณ 1 สัปดาห์ ก่อนเปลี่ยนไปให้น้ำในร่องอื่น แล้วหมุนเวียนกลับมาจนครบรอบ
การจัดการในลักษณะนี้ช่วยให้ควบคุมการให้น้ำได้ดีกว่าการปล่อยน้ำแบบไม่มีแผน เพราะสามารถกำหนดรอบการให้น้ำให้เหมาะกับสภาพพื้นที่ และความต้องการของต้นมันสำปะหลังได้
นอกจากน้ำแล้ว ปุ๋ยก็เป็นอีกปัจจัยที่ต้องจัดการให้เหมาะกับช่วงอายุของพืช คุณสุนีย์มีการแบ่งการให้ปุ๋ยตามระยะการเจริญเติบโต ตั้งแต่ช่วงที่ต้นมันเริ่มแตกใบ ไปจนถึงช่วงสร้างผลผลิต
“การให้ปุ๋ยของที่นี่ ช่วงแรกที่ต้นมันแตกใบได้ประมาณ 3-4 ใบ ก็จะฉีดทางใบก่อน พอหลังจากนั้นต้นมันสำปะหลังได้อายุประมาณ 3-4 เดือนก็จะให้ปุ๋ยไปพร้อมกับระบบน้ำหยดเลย พอเข้าสู่เดือนที่ 7 ก็จะใส่ปุ๋ยอีกครั้งหนึ่ง จากนั้นรอให้ครอบกำหนดแล้วจึงขุดขายได้”
แนวทางนี้ทำให้การให้น้ำและธาตุอาหารไม่ได้ทำแบบหว่านไปพร้อมกันทั้งหมด แต่มีการปรับตามช่วงอายุของต้นมัน ซึ่งช่วยให้บริหารต้นทุนและดูแลต้นมันได้ง่ายขึ้น
ผลผลิต 4-5 ตันต่อไร่
พร้อมขายช่วงราคาดี
เมื่อมันสำปะหลังมีอายุครบกำหนด คุณสุนีย์ บอกว่า ผลผลิตที่ได้อยู่ที่ประมาณ 4-5 ตันต่อไร่ โดยมองว่าระบบน้ำหยดมีส่วนช่วยให้ต้นมันเจริญเติบโตเร็ว และสามารถจัดการแปลงได้ตามแผน
อีกจุดที่ให้ความสำคัญคือจังหวะการเก็บเกี่ยว เพราะนอกจากน้ำหนักหัวแล้ว เปอร์เซ็นต์แป้งก็เป็นสิ่งที่มีผลต่อคุณภาพ หากปล่อยให้มันสำปะหลังมีอายุครบตามกำหนด ก็มีโอกาสได้ผลผลิตที่มีเปอร์เซ็นต์แป้งดีขึ้น
ในฤดูกาลที่ผ่านมา ผลผลิตจากแปลงสามารถส่งขายได้ในราคาสูงถึงกิโลกรัมละ 3.70 บาท สะท้อนให้เห็นว่า การทำมันสำปะหลังให้ได้ราคาดี ไม่ได้มาจากการเพิ่มผลผลิตเพียงอย่างเดียว แต่ต้องบริหารตั้งแต่ต้นน้ำ ทั้งพันธุ์ น้ำ ปุ๋ย การป้องกันโรค และการวางแผนเก็บเกี่ยว
คุณสุนีย์ แนะนำว่า การที่จะทำมันสำปะหลังให้ได้คุณภาพและเป็นอาชีพที่ยั่งยืน ระบบน้ำและการจัดการที่ดีถือว่าสำคัญมาก ถ้ามีการดูแลที่ดีตั้งแต่การให้น้ำและใส่ปุ๋ยจะช่วยได้ผลผลิตที่มีคุณภาพ ทำแล้วมีผลกำไรมากขึ้น
มันสำปะหลังถือเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญ ที่สร้างรายได้ให้กับเกษตรกรในหลายพื้นที่ของประเทศ แต่การจะทำให้มันสำปะหลังให้ผลผลิตดีและมีคุณภาพ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการเลือกพันธุ์เพียงอย่างเดียว เพราะตั้งแต่การเตรียมดิน ท่อนพันธุ์ การให้น้ำ การใส่ปุ๋ย ไปจนถึงการป้องกันโรค ล้วนมีส่วนสำคัญต่อผลผลิตที่จะได้ในช่วงเก็บเกี่ยว โดยเฉพาะในช่วงที่สภาพอากาศแปรปรวน การรอเพียงน้ำฝนอาจทำให้การเจริญเติบโตของมันสำปะหลังไม่สม่ำเสมอ เกษตรกรบางรายจึงเริ่มนำระบบน้ำเข้ามาช่วยจัดการแปลง ซึ่งระบบน้ำหยดเป็นอีกหนึ่งเทคโนโลยีที่น่าสนใจ เพราะสามารถควบคุมทั้งน้ำและการให้ปุ๋ยได้ตามความต้องการของพืช และหากบริหารจัดการอย่างเหมาะสม ก็ช่วยให้ต้นมันสำปะหลังเติบโตเร็วขึ้นและเก็บเกี่ยวได้ตรงตามช่วงเวลาที่ต้องการ กรมส่งเสริมการเกษตร เดินหน้าคุมโรคใบด่าง นางอัญชลี สุวจิตตานนท์ อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร กล่าวว่า จังหวัดกาญจนบุรีเป็นหนึ่งในพื้นที่ปลูกมันสำปะหลังสำคัญของไทย โดยได้ติดตามผลการดำเนินงานตาม 6 แนวทางหลัก เพื่อควบคุมและลดพื้นที่การระบาดของโรคใบด่างมันสำปะหลัง แนวทางสำคัญเริ่มตั้งแต่การเฝ้าระวังและสำรวจแปลงอย่างสม่ำเสมอทุก 2-4 สัปด
ถ้าพูดถึง “พืชทำเงิน” ในสวน หลายคนอาจนึกถึงทุเรียน มะม่วง หรือพืชเศรษฐกิจ แต่รู้ไหมว่า…ใต้ดินในแปลงผักบ้านๆ ของเรามีพืชหน้าตาธรรมดา ที่ทำเงินไว้แบบเงียบๆ นั่นคือ ‘กระชาย’ ปัจจุบันตลาดพืชสมุนไพรไทยกำลังเติบโตอย่างต่อเนื่อง ทั้งในประเทศและตลาดส่งออก โดยเฉพาะกลุ่มสมุนไพรที่ได้รับความสนใจเพิ่มขึ้น นอกจากขมิ้นชันแล้ว “กระชาย” นับเป็นพืชสมุนไพรอีกชนิดที่กำลังเป็นที่ต้องการของตลาดอย่างมาก หากรู้จักแปรรูปก็สามารถเพิ่มมูลค่าได้หลายเท่าตัว วันนี้ เทคโนโลยีชาวบ้าน ขอพาไปบุกสวนกระชายสุดจี๊ดแห่งหนึ่งในพื้นที่ จังหวัดนครปฐม ไปล้วงเทคนิคทำเงินใต้ดินจากเกษตรกรตัวจริงเสียงจริงอย่าง คุณชัยนรินท์ ภูวดลแสงวิจิตร์ หรือที่หลายคนรู้จักกันดีในชื่อ เฮียอ้าท กระชายซิ่ง ที่จะมาเปิดมุมมองและเทคคิคการวางแผนการปลูก ที่สามารถต่อยอดเป็นรายได้ก้อนโตได้ หากปลูกเป็น วางแผนถูก และทำตลาดให้ตรงจุด คำถามสำคัญคือ ระหว่างที่ยังไม่ถึงวันเก็บผลผลิตกระชาย เฮียมีการวางแผนการปลูกและจัดการรายได้ในสวนอย่างไร และมี “เจ้าภาพ” ที่เป็นต้นทุนในการปลูก ส่วนกระชายนั้นคือ“เงินที่ฝังไว้ใต้ดิน” ตามไปไขเคล็ดลับวิธีคิด ตั้งแต่การวางแผนการปลูก
ถั่วเหลือง เป็นพืชที่พบในประเทศจีน เมื่อเกือบ 5,000 ปีที่แล้ว บริเวณลุ่มแม่น้ำเหลือง จากนั้นแพร่กระจายพันธุ์ไปยังประเทศญี่ปุ่นและเกาหลีก่อนเข้าสู่ยุโรปและอเมริกา ถั่วเหลือง เป็นอาหารโปรตีนชั้นยอดสำหรับวัว อเมริกามีพื้นที่การปลูกถั่วเหลืองและผลผลิตมากที่สุดในโลก ประเทศไทย เริ่มปลูกถั่วเหลืองกันกว่า 200 ปีแล้ว สันนิษฐานว่าเมล็ดพันธุ์ได้มาจากชาวจีนที่อพยพเข้ามาสู่ประเทศไทย สมัยต้นรัตนโกสินทร์ ต่อมาในปี พ.ศ. 2503 หน่วยงานของรัฐได้มีการปรับปรุงพันธุ์ถั่วเหลืองให้เหมาะสมกับภูมิอากาศบ้านเรา เช่น พันธุ์สุโขทัย 1-3 พันธุ์นครสวรรค์ 1 พันธุ์เชียงใหม่ 60 พันธุ์ สจ.4 และ สจ.5 ปัจจุบันนี้ การผลิตถั่วเหลืองยังไม่เพียงพอต่อความต้องการทำให้มีการนำเข้าถั่วเหลืองจากต่างประเทศมาบริโภคในครัวเรือนและส่วนใหญ่นำเข้ากากถั่วเหลืองมาเพื่อผลิตอาหารสัตว์ พื้นที่ปลูกในประเทศจะเป็นภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบนจะเป็นพื้นที่ที่เหมาะกับการปลูกถั่วเหลืองมากที่สุดเนื่องจากอากาศค่อนข้างเย็นกว่าภาคอื่น ถึงแม้ว่าถั่วเหลืองไม่ใช่พืชบ้านเรา แต่ก็มีการนำถั่วเหลืองมาใช้บริโภคกันอย่างแพร่หลาย เช่น น้ำมันถั่วเหลือง น้ำนมถ
ย้อนไปกว่า 20 ปีที่แล้ว “น้มนม” แบรนด์นมโคท้องถิ่นของสหกรณ์โคนมเชียงใหม่ จำกัด เป็นผลิตภัณฑ์ ที่คนเมืองเชียงใหม่รู้จักเป็นอย่างดี เป็นที่ชื่นชอบของผู้บริโภค ทั้งนมถุงพาสเจอร์ไรส์และนมกล่องยูเอชที ก่อนจะมา รีแบรนด์ใหม่ เปลี่ยนเป็น “ซีเอ็ม มิลค์” (CM MILK) ในเวลาต่อมา เพื่อก้าวสู่ความเป็นอินเตอร์มากขึ้น ไม่ใช่เรื่องง่ายสำหรับการรีแบรนด์ใหม่ เพราะจะต้องโหมโฆษณาประชาสัมพันธ์ยืนยันให้กลุ่มลูกค้าเดิมเข้าใจว่าเป็นแบรนด์เดิม คุณภาพนมยังคงเหมือนเดิม เพื่อไม่ให้เสียส่วนแบ่งการตลาด ขณะที่แบรนด์ใหม่ ซีเอ็ม มิลค์ (CM MILK) ภายใต้สโลแกน “ธรรมชาติทุกหยด นมสดสหกรณ์” ก็ต้องรุกการตลาดลูกค้ากลุ่มใหม่ในเวลาเดียวกัน“นมพาณิชย์ของเราตอนนี้เป็นแบรนด์ใหม่ “ซีเอ็ม มิลค์ CM MILK” เป็นการรีแบรนด์มาจาก “น้มนม” สื่อประมาณว่าผลิตจากนมโคจริง ๆ” นายเกษมศักดิ์ สุขเกษม ผู้จัดการสหกรณ์โคนมเชียงใหม่ จำกัด เผยที่มาของแบรนด์ผลิตภัณฑ์นมของสหกรณ์ฯ ซึ่งปัจจุบันมีผลิตภัณฑ์นมเพียง 2 ชนิดที่ผลิตออกสู่ตลาด ได้แก่ นมพาสเจอร์ไรส์และนมยูเอชที โดยนมพาสเจอร์ไรส์ มีลูกค้าหลักคือนมโรงเรียน ส่วนนมยูเอชทีเป็นนมพาณิชย์และพาสเจอร์ไรส์ บางส่ว
